Dlaczego Black Friday jest „czarny”? Historia nazwy z Filadelfii

Black Friday kojarzy się dziś z reklamami przecen i początkiem sezonu zakupowego przed Bożym Narodzeniem. Słowo „czarny” brzmi jednak dość ponuro jak na dzień, który handel przedstawia jako okazję do świętowania. Historia nazwy prowadzi do Filadelfii oraz kłopotów powodowanych przez ogromny ruch po Thanksgiving.

Punkt widzenia ulicy

Library of Congress wskazuje na użycie tego określenia wobec tłumów pieszych i samochodów w Filadelfii w drugiej połowie XX wieku. Dla osób odpowiedzialnych za porządek na ulicach początek zakupowego sezonu oznaczał dodatkowe obciążenie. Nazwa oddawała ten problem, zanim została oswojona przez marketing.

W opowieściach o Black Friday pojawia się także lokalny kontekst meczu Army–Navy i przyjazdów do miasta. Nie chodzi więc o jeden magiczny moment, w którym cały amerykański handel jednocześnie przyjął nowe święto. Określenie rozwijało się w konkretnym miejscu i stopniowo zyskiwało szersze znaczenie.

A co z czerwonym i czarnym atramentem?

Popularne wyjaśnienie mówi, że sklepy przechodziły tego dnia od strat zapisywanych czerwonym kolorem do zysków oznaczanych czernią. To atrakcyjna historia marketingowa, ale nie należy przedstawiać jej jako pewnego pierwotnego źródła zakupowej nazwy. Historyczne opracowania wiążą wcześniejsze użycie z ulicznym chaosem w Filadelfii.

Co więcej, określenie „Black Friday” istniało także w innych kontekstach. Kryzys na rynku złota z 1869 roku to inna historia niż piątek po Thanksgiving. Samo znalezienie dawnego użycia identycznych słów nie wystarcza, by połączyć oba wydarzenia w jedną tradycję.

Jak problem stał się marką

Współczesny handel nadał nazwie pozytywne skojarzenie: oczekiwanie okazji. Z perspektywy języka to ciekawa przemiana. Wyrażenie opisujące trudny dzień zostało wykorzystane jako nazwa wydarzenia, na które klienci mają czekać.

Dla polskiego odbiorcy ważny jest amerykański punkt odniesienia: Black Friday przypada po Thanksgiving. Po przeniesieniu do innych krajów nazwa może funkcjonować bez święta, które pierwotnie wyznaczało jej miejsce w kalendarzu. W reklamie pozostaje rozpoznawalne hasło, choć znika część kulturowego kontekstu.

Historia nazwy nie mówi oczywiście, czy konkretna współczesna promocja jest korzystna. To osobne pytanie wymagające porównania cen i warunków zakupu. Pokazuje natomiast, jak amerykańskie doświadczenie jednego miasta może z czasem stać się globalnym językiem handlu.

Czytaj dalej w AmerykaPL

• Dlaczego Thanksgiving jest tak ważne?
• Amerykański kalendarz świąt

Źródła

• Library of Congress: Black Friday
• The Philadelphia Inquirer: Black Friday started in Philly
• History: What’s the Real History of Black Friday?

Opracowanie źródłowe: 7 października 2026 r.

AMERYKAPL ODKRYWAJ

Ta historia ma ciąg dalszy.

Wybrane materiały, które pomogą Ci lepiej poznać Amerykę.

Amerykański kalendarz

Dlaczego Black Friday jest „czarny”? Historia nazwy z Filadelfii

Nazwa Black Friday nie zaczęła się od radosnego święta promocji. Jej zakupowe znaczenie wiąże się z tłumami i ruchem ulicznym w…

Czytaj dalej →

Amerykański kalendarz

Dlaczego na Halloween wycina się dynie? Historia Jack-o’-lantern

Zanim symbolem Halloween została pomarańczowa dynia, lampiony wycinano w rzepie. Za zwyczajem stoi opowieść o wędrującym Jacku.

Czytaj dalej →

Amerykański kalendarz

Veterans Day a Memorial Day: dwa święta, różne znaczenie

11 listopada USA obchodzą Veterans Day. Wyjaśniamy, kogo honoruje to święto i dlaczego nie jest tym samym co majowy Memorial Day.

Czytaj dalej →