Trump zawarł nowy deal w sprawie Grenlandii. USA dostają stałe prawa wojskowe, a Chiny i Rosja mają zostać za drzwiami

Donald Trump ogłosił zawarcie porozumienia Stanów Zjednoczonych z Danią i Grenlandią, które ma znacząco rozszerzyć i utrwalić amerykańską pozycję wojskową na największej wyspie świata. Grenlandia nie staje się częścią Stanów Zjednoczonych i pozostaje pod dotychczasową suwerennością, ale Waszyngton ma uzyskać trwałe prawa dotyczące bezpieczeństwa, bazowania i rozbudowy obecności wojskowej na wyspie.

To finał wielomiesięcznego sporu, który jeszcze niedawno wydawał się niemal niemożliwy do rozwiązania. Trump wielokrotnie przekonywał, że Grenlandia ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych, szczególnie w obliczu rosnącego zainteresowania Arktyką ze strony Rosji i Chin. Dania oraz władze Grenlandii zdecydowanie odrzucały możliwość sprzedaży wyspy czy przekazania jej USA. Ostatecznie znaleziono rozwiązanie, które pozostawia kwestię suwerenności bez zmian, ale daje Amerykanom mocniejsze gwarancje strategiczne.

Według Fox News Stany Zjednoczone mają otrzymać stałe prawa dostępu, bazowania i przelotu nad Grenlandią, a także możliwość tworzenia kolejnych instalacji wojskowych wtedy, kiedy Waszyngton uzna je za potrzebne. Porozumienie nie ma mieć terminu wygaśnięcia i według amerykańskich urzędników zostało skonstruowane w taki sposób, aby obowiązywało nawet wtedy, gdyby Grenlandia w przyszłości uzyskała pełną niepodległość od Danii.

To ma ogromne znaczenie strategiczne. Grenlandia leży pomiędzy Ameryką Północną a Europą, na jednym z najważniejszych kierunków arktycznych. USA już dziś posiadają tam Pituffik Space Base, dawną Thule Air Base, wykorzystywaną między innymi do obserwacji przestrzeni kosmicznej i wczesnego ostrzegania przed zagrożeniami rakietowymi. Nowa umowa ma umożliwić rozszerzenie tej obecności, jeśli Pentagon uzna to za konieczne.

Administracja Trumpa wskazuje również na potencjalne znaczenie Grenlandii dla planowanego amerykańskiego systemu obrony przeciwrakietowej Golden Dome. Na razie nie przedstawiono konkretnej listy nowych baz czy instalacji, które miałyby powstać, dlatego w tej części należy odróżnić możliwości stworzone przez porozumienie od konkretnych inwestycji, które dopiero mogą zostać podjęte.

Rosja i Chiny mają zostać wyłączone z gry

Jednym z najbardziej znaczących elementów porozumienia jest ograniczenie możliwości wejścia na Grenlandię przeciwników strategicznych Stanów Zjednoczonych.

Według ujawnionych informacji Rosja, Chiny oraz inne państwa spoza NATO nie będą mogły tworzyć na wyspie baz wojskowych ani utrzymywać tam swoich sił. Porozumienie ma obejmować także część inwestycji uznawanych za szczególnie wrażliwe z punktu widzenia bezpieczeństwa narodowego.

Chodzi między innymi o telekomunikację, kable podmorskie, porty oraz minerały krytyczne. Administracja Trumpa chce w ten sposób uniknąć sytuacji, w której strategiczna infrastruktura formalnie pozostaje cywilna, ale dzięki inwestycjom daje Pekinowi lub Moskwie długoterminowe wpływy w bezpośrednim sąsiedztwie Ameryki Północnej.

Sekretarz stanu Marco Rubio przedstawia porozumienie jako sposób na trwałe zabezpieczenie amerykańskich interesów w Arktyce. Trump określił natomiast układ mianem „Infinite Life Agreement”, podkreślając właśnie jego bezterminowy charakter.

I teraz najważniejsze: NIE, TO NIE JEST PO PROSTU „TA SAMA UMOWA, KTÓRĄ USA MIAŁY OD 1951 ROKU”

W sieci pojawił się już argument, że cały deal jest wyłącznie politycznym teatrem, ponieważ Stany Zjednoczone miały prawa wojskowe na Grenlandii już od 1951 roku.

Pierwsza część tego zdania jest prawdziwa. Wniosek, że wobec tego nic się nie zmieniło, już nie.

Umowa obronna z 1951 roku rzeczywiście dawała USA bardzo szerokie możliwości wojskowe. Amerykanie mogli korzystać z uzgodnionych obszarów obronnych, budować tam instalacje, kontrolować ruch samolotów i okrętów oraz prowadzić działalność potrzebną do obrony Grenlandii i obszaru NATO.

Ale istnieje zasadnicza różnica: stare porozumienie przewidywało, że kolejne obszary obronne zostaną ustanowione wtedy, gdy oba rządy się na nie zgodzą. Wprost użyto formuły, że USA i Dania mogą „from time to time agree” co do obszarów potrzebnych do obrony.

Co więcej, porozumienie uzupełniające z 2004 roku stwierdzało jednoznacznie, że Thule Air Base, dzisiejsza Pituffik Space Base, jest jedynym takim obszarem obronnym, a ustanawianie nowych nadal ma podlegać procedurze wynikającej z art. II umowy z 1951 roku.

Według informacji o nowym porozumieniu mechanizm ma wyglądać inaczej. Dania i Grenlandia nie mają posiadać prawa zatwierdzania każdej kolejnej amerykańskiej instalacji. USA mają konsultować swoje plany, ale jeśli uznają nową instalację za konieczną, nie będą potrzebowały wcześniejszego duńskiego czy grenlandzkiego „tak”.

Czyli bardzo prosto:

1951 – USA mają szerokie prawa wojskowe, ale nowe obszary obronne wymagają uzgodnienia stron.

2026 – według ujawnionych warunków USA uzyskują trwałe prawo rozbudowy swojej obecności, konsultując się z Danią i Grenlandią, lecz bez ich prawa do zablokowania każdej nowej instalacji.

Do tego dochodzi bezterminowy charakter nowego porozumienia, jego planowane obowiązywanie nawet po ewentualnej przyszłej niepodległości Grenlandii oraz nowe ograniczenia dotyczące obecności Rosji, Chin i strategicznych inwestycji państw spoza NATO.

Można więc powiedzieć, że nowe porozumienie wyrasta z systemu stworzonego w 1951 roku. Nie można uczciwie powiedzieć, że jest dokładnie tym samym porozumieniem i niczego nie zmienia. To dwie różne tezy.

Grenlandia nie została sprzedana USA

Równie ważne jest jednak rozprawienie się z przesadą z drugiej strony.

Trump nie przejął Grenlandii. Wyspa nie staje się terytorium Stanów Zjednoczonych, a Dania nie przekazuje Amerykanom suwerenności. Władze Danii i Grenlandii podkreślają, że nowa umowa nie zmienia statusu politycznego wyspy ani prawa Grenlandczyków do samostanowienia.

To porozumienie dotyczące przede wszystkim bezpieczeństwa i strategicznej obecności USA.

I właśnie dlatego można jednocześnie stwierdzić dwie rzeczy: Trump nie otrzymał Grenlandii na własność, czego wcześniej domagał się w swojej retoryce, ale jednocześnie wynegocjowane warunki mają dać Stanom Zjednoczonym szersze i trwalsze możliwości niż dotychczasowy system.

Arktyka staje się coraz ważniejsza

Spór o Grenlandię nie dotyczy wyłącznie jednej wyspy. Chodzi o szerszą rywalizację o Arktykę – region, którego znaczenie wojskowe, gospodarcze i surowcowe rośnie.

Dla Stanów Zjednoczonych kontrola dostępu potencjalnych przeciwników do infrastruktury Grenlandii oznacza ochronę północnego podejścia do Ameryki Północnej. Z punktu widzenia NATO dodatkowa amerykańska obecność wzmacnia natomiast północnoatlantycki obszar obronny.

Dania zachowuje suwerenność. Grenlandia zachowuje prawo do samostanowienia. Stany Zjednoczone dostają natomiast trwałe narzędzia do zwiększania swojej obecności wojskowej i ograniczania dostępu strategicznych rywali.

I to właśnie jest sednem nowego dealu.

Nie twierdzenie, że przed Donaldem Trumpem na Grenlandii nie było Amerykanów.

Byli tam od dziesięcioleci.

Nowością jest zakres, trwałość i sposób wykonywania tych praw, a także formalne zamknięcie części strategicznej przestrzeni Grenlandii przed Chinami, Rosją i innymi państwami spoza NATO.

Dlatego hasło „to dokładnie ten sam deal co w 1951 roku” brzmi efektownie w mediach społecznościowych, ale nie oddaje rzeczywistych różnic między starym systemem a warunkami nowego porozumienia.