Ilu Polaków mieszka w Teksasie?

Według American Community Survey 2024 około 286 778 mieszkańców Teksasu deklaruje polskie pochodzenie.

Przy populacji stanu wynoszącej około 30,2 miliona oznacza to, że polskie korzenie deklaruje niespełna 1 proc. mieszkańców Teksasu.

Udział procentowy nie jest więc tak wysoki jak w Wisconsin, Michigan czy Illinois.

Jednak ze względu na ogromną populację stanu Teksas zajmuje już 10. miejsce w całych USA pod względem liczby osób polskiego pochodzenia.

Gdzie w Teksasie mieszka najwięcej Polaków?

Współczesna mapa Polonii Teksasu bardzo różni się od historycznej.

Dawna Polonia koncentrowała się przede wszystkim w małych społecznościach rolniczych południowego i centralnego Teksasu.

Dzisiaj największe liczby znajdujemy w największych metropoliach stanu.

Dane dotyczą deklarowanego pochodzenia i są szacunkami ACS. Zmian nie należy interpretować jako prostego bilansu przeprowadzek.

Austin szybko rośnie – również pod względem Polonii

Austin jest szczególnie ciekawy.

Według ACS 2024 około 18 319 mieszkańców samego Austin deklaruje polskie pochodzenie.

To drugi najwyższy wynik spośród miast Teksasu, bardzo blisko Houston.

W porównaniu z zestawieniem z 2010 roku liczba jest wyższa o około 44 proc..

Cała metropolia Austin ma około 39 866 mieszkańców polskiego pochodzenia.

Duże skupiska znajdują się również w Cedar Park, Leander, Pflugerville i Georgetown.

Dallas-Fort Worth ma około 77,5 tysiąca osób polskiego pochodzenia

Największym współczesnym regionem Polonii w Teksasie pod względem danych metropolitalnych jest Dallas-Fort Worth.

ACS 2020-2024 wskazuje około 77 518 mieszkańców polskiego pochodzenia w całym metroplexie.

To około 27 proc. całej populacji Polish ancestry w Teksasie.

Szczególnie interesujące są północne przedmieścia Dallas:

• Frisco,
• McKinney,
• Plano,
• Flower Mound,
• Allen,
• Grapevine.

Frisco jest jednym z nowych centrów Polonii

Frisco doskonale pokazuje, jak zmienia się mapa Polonii w USA.

Nie jest to stara robotnicza enklawa emigracyjna.

To szybko rozwijające się przedmieście Dallas przyciągające specjalistów, rodziny i wysoko wykwalifikowanych pracowników.

Około 4 766 mieszkańców Frisco deklaruje polskie pochodzenie.

To około 71 proc. więcej niż w porównywanym zestawieniu z 2010 roku.

ZIP 75034 ma około 2 104 osoby polskiego pochodzenia, czyli około 3,9 proc. mieszkańców.

San Antonio łączy nową Polonię z najstarszą historią Polaków w USA

San Antonio zajmuje trzecie miejsce wśród miast Teksasu.

Około 12 107 mieszkańców deklaruje polskie pochodzenie.

Cała metropolia San Antonio ma około 35 491 osób polskiego pochodzenia.

Ten region jest jednak wyjątkowy z zupełnie innego powodu.

To właśnie tutaj, w południowo-centralnym Teksasie, powstały pierwsze trwałe polskie społeczności w Ameryce.

San Antonio miało własną Polish Quarter

Nie wszyscy pierwsi emigranci ruszyli z San Antonio dalej do Panna Maria.

Część została w mieście.

W East San Antonio powstała społeczność, którą z czasem zaczęto określać jako Polish Quarter.

Według Texas State Historical Association pod koniec XIX wieku w dzielnicy działały polskie:

• domy,
• kościół,
• co najmniej trzy saloony,
• dziewięć sklepów,
• składy i firmy handlowe,
• sklepy mięsne,
• inne przedsiębiorstwa.

Polish Quarter pełniła również funkcję miejskiego centrum dla polskich społeczności rolniczych położonych wokół San Antonio.

Kim był Leopold Moczygemba?

Leopold Moczygemba pochodził z Górnego Śląska.

Do Teksasu przybył jako franciszkański misjonarz na początku lat 50. XIX wieku.

Obserwując możliwości, jakie amerykański frontier dawał niemieckim emigrantom, zaczął pisać do rodziny i znajomych w rodzinnych stronach.

Zachęcał ich, aby przyjechali do Teksasu.

Listy wywołały znacznie większy odzew, niż prawdopodobnie zakładał.

Setki mieszkańców Śląska zdecydowały się rozpocząć nowe życie po drugiej stronie Atlantyku.

Pierwsi osadnicy przeszli setki kilometrów przez Teksas

Pierwsza duża grupa wyruszyła z Europy w 1854 roku.

Emigranci płynęli z Bremy przez Atlantyk i dotarli do Galveston.

Następnie ruszyli w głąb Teksasu.

Texas Historical Commission opisuje około 200-milową drogę lądem.

Część wyposażenia przewożono na wynajętych wozach, a wiele osób szło pieszo.

Podróż była ekstremalnie trudna.

Część emigrantów zmarła, inni zdecydowali się osiedlić wcześniej w innych miejscach.

Początki były brutalnie trudne

Teksas nie okazał się łatwą ziemią obiecaną.

Osadnicy musieli mierzyć się z:

• upałami,
• suszą,
• malarią,
• wężami,
• szarańczą,
• powodziami,
• brakiem odpowiedniej infrastruktury.

Początkowo mieszkano w bardzo prymitywnych konstrukcjach z drewna, błota i słomy.

Z czasem powstały kamienne domy, gospodarstwa i trwałe instytucje.

Panna Maria stworzyła pierwsze polskie instytucje w Ameryce

Osada bardzo szybko zaczęła organizować własne życie.

W 1856 roku poświęcono pierwszy polski kościół katolicki w Stanach Zjednoczonych.

Powstała również St. Joseph’s School, uznawana za pierwszą polską szkołę w USA.

Panna Maria nie została sama

Pierwsza osada stała się punktem startowym dla kolejnych polskich społeczności.

W następnych latach Polacy zakładali lub rozwijali:

• Bandera,
• St. Hedwig,
• Cestohowa,
• Falls City,
• Kosciusko,
• San Antonio.

Powstał w ten sposób unikalny polski pas w południowo-centralnym Teksasie.

Bandera – druga polska osada

Część emigrantów z pierwszej fali trafiła do Bandery.

Osadnicy z Górnego Śląska zostali tam sprowadzeni jako pracownicy rozwijającej się osady.

Przybyli w 1855 roku.

Bandera stała się drugą najstarszą polską społecznością tego typu w USA.

Historia polskich emigrantów łączy się tutaj bezpośrednio z charakterystyczną historią teksańskiego pogranicza.

St. Hedwig – polskie korzenie są widoczne do dzisiaj

Kolejną wyjątkową społecznością jest St. Hedwig, położone niedaleko San Antonio.

Początki sięgają 1854 roku, kiedy trzynaście polskich rodzin ze Śląska kupiło ziemię na wschód od miasta.

Osada była początkowo znana jako Martinez, a nieformalnie również jako Polanderville lub Polander Settlement.

Według współczesnych szacunków ACS około 29 proc. mieszkańców St. Hedwig deklaruje polskie pochodzenie.

To jeden z najwyższych udziałów w Teksasie.

Cestohowa – Częstochowa po teksańsku

Gdy Panna Maria rosła, część rodzin postanowiła założyć kolejną społeczność.

W 1873 roku około 40 rodzin przeniosło się kilka mil na północ.

Nową osadę nazwano Cestohowa, od polskiej Częstochowy.

Wkrótce zbudowano szkołę, kaplicę, kościół i lokalne przedsiębiorstwa.

Druga wielka fala przyszła w latach 70. XIX wieku

Pierwsza grupa ze Śląska stworzyła południowoteksaski rdzeń Polonii.

Ale w latach 70. XIX wieku rozpoczęła się kolejna duża fala.

Tym razem Polacy osiedlali się również w centralnej i południowo-wschodniej części stanu.

Powstały silne społeczności w:

• Bremond,
• Brenham,
• Chappell Hill,
• Anderson,
• New Waverly,
• Stoneham.

Chappell Hill zostało silnie spolonizowane

Chappell Hill miało przed wojną secesyjną zupełnie inną strukturę społeczną.

Po wojnie, epidemiach i przemianach gospodarczych do regionu zaczęli przyjeżdżać polscy rolnicy.

Duża fala pojawiła się w latach 70. XIX wieku i ponownie po 1884 roku.

W 1889 roku Polacy zorganizowali St. Stanislaus Catholic Church.

Texas State Historical Association wskazuje, że na początku XX wieku Chappell Hill miało już w dużej mierze polsko-amerykański charakter.

Polska muzyka w Teksasie rozwinęła własne brzmienie

Polska emigracja pozostawiła ślad nie tylko w nazwach miejscowości i kościołach.

Powstała również bardzo charakterystyczna Texas Polish music.

Historycy muzyki zwracają uwagę, że odległość od wielkich skupisk Chicago i Nowego Jorku pomogła zachować starsze formy muzyczne.

Szczególną rolę odgrywały:

• skrzypce,
• polka,
• tradycyjne pieśni,
• muzyka weselna,
• lokalne polsko-teksańskie style.

TSHA wskazuje, że część tradycyjnego stylu zachowanego w Teksasie może być dziś trudniejsza do znalezienia nawet w samej Polsce.

Polacy w Teksasie to dwie zupełnie różne historie

Dlaczego współczesna Polonia rośnie właśnie w Teksasie?

Dane nie pozwalają stwierdzić, że każdy wzrost oznacza przeprowadzkę bezpośrednio z Polski.

Współczesna mapa wskazuje jednak na regiony, które należą do najszybciej rozwijających się gospodarczo części Stanów Zjednoczonych.

Są to:

• Dallas-Fort Worth,
• Austin,
• Houston,
• San Antonio,
• północne przedmieścia Dallas,
• przedmieścia Austin.

Przyciągają one mieszkańców z całego kraju, w tym Amerykanów polskiego pochodzenia.

Najważniejsze daty historii Polonii w Teksasie

Teksas ma jedną z najbardziej niezwykłych historii Polonii

Gdy myślimy o Polonii, pierwszym skojarzeniem jest zazwyczaj Chicago, Nowy Jork albo Detroit.

Tymczasem historia zorganizowanej masowej polskiej emigracji do USA posiada niezwykle ważny rozdział właśnie w Teksasie.

Panna Maria powstała wcześniej niż wielkie polskie dzielnice Chicago, Detroit czy Milwaukee.

To tutaj polscy osadnicy stworzyli trwałą wspólnotę, kościół, szkołę i kolejne osady.

Ponad 170 lat później mapa wygląda zupełnie inaczej, ale Polonia Teksasu nadal się rozwija.

Najczęściej zadawane pytania o Polonię w Teksasie