Ilu Polaków mieszka w Wallington?

Według danych American Community Survey 2024 około 3 985 mieszkańców Wallington deklaruje polskie pochodzenie.

Populacja miejscowości wynosi około 12,1 tys. mieszkańców.

Oznacza to, że polskie korzenie deklaruje około 33 proc. mieszkańców.

W praktyce jest to mniej więcej 1 na 3 osoby mieszkające w Wallington.

Czy Wallington jest najbardziej polskim miastem w USA?

To zależy od definicji oraz roku wykorzystanych danych.

Jeśli porównujemy udział osób deklarujących polskie pochodzenie, Wallington przez lata znajdowało się w absolutnej czołówce kraju.

W danych za 2020 rok było numerem jeden wśród miejscowości powyżej 5 tys. mieszkańców.

Nowsze szacunki ACS 2024 pokazują około 33 proc., dlatego nie należy automatycznie przenosić rankingu z 2020 roku na rok 2026.

Jedno jest jednak pewne: Wallington pozostaje jednym z najbardziej polskich miejsc w Ameryce.

Wallington jest małe, ale niezwykle gęste

Borough leży w południowej części Bergen County, pomiędzy Passaic i Saddle River.

Powierzchnia lądowa wynosi około jednej mili kwadratowej.

Mimo niewielkich rozmiarów żyje tutaj około 12 tys. mieszkańców.

To sprawia, że polskie sklepy, kościoły, restauracje, firmy i domy rodzin nie są rozproszone na dziesiątkach kilometrów przedmieść.

Historycznie tworzyły bardzo zwartą społeczność.

Jak Polacy trafili do Wallington?

Kluczowy był rozwój przemysłu po drugiej stronie Passaic River.

Passaic stało się wielkim centrum fabryk i przemysłu tekstylnego.

Zakłady potrzebowały tysięcy robotników, a na przełomie XIX i XX wieku do północnego New Jersey przybywały duże fale emigrantów z Europy Środkowej i Wschodniej.

Wśród nich byli Polacy.

Szczególnie duża fala pojawiła się po I wojnie światowej.

Pulaski Avenue stała się sercem polskiego Wallington

Nazwa ulicy nie jest przypadkowa.

Kazimierz Pułaski, bohater wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych, stał się jednym z najważniejszych symboli polsko-amerykańskiej tożsamości.

W Wallington Pulaski Avenue przez pokolenia kojarzyła się z polskimi rodzinami, biznesami i codziennym życiem społeczności.

Oficjalna historia borough wskazuje wprost, że napływ polskich pracowników doprowadził do przesunięcia centrum miasta właśnie w ten rejon.

Polacy nie tylko pracowali w fabrykach – szybko zakładali własne firmy

Badania dotyczące polskiej społeczności Wallington pokazują, że emigranci stosunkowo szybko zaczęli tworzyć własną lokalną gospodarkę.

Powstawały:

• sklepy spożywcze,
• piekarnie,
• restauracje,
• puby,
• firmy usługowe,
• kluby społeczne,
• organizacje polonijne,
• kościoły.

Wallington zaczęło funkcjonować jako bardzo samowystarczalna społeczność Polish American.

Polonia zaczęła dominować również w lokalnej polityce

W latach 20. XX wieku społeczność była już tak liczna, że jej wpływ zaczął być widoczny w wyborach lokalnych.

Badacze Marta Deyrup i Wojciech Siemaszkiewicz wskazują, że Polish Americans zaczęli w tej dekadzie odgrywać dominującą rolę w lokalnej polityce.

Przełom nastąpił w 1929 roku.

Burmistrzem został wtedy Leo Strzelecki, pierwszy Polish American na tym stanowisku.

Jak szybko rosło Wallington?

Rozwój przemysłu, infrastruktury i imigracji bardzo szybko zwiększał populację miejscowości.

Polskie kościoły stały się fundamentem społeczności

Tak jak w Chicago, Detroit, Milwaukee czy Greenpoincie, religia odegrała ogromną rolę w organizowaniu życia emigrantów.

Oficjalna historia Wallington wymienia dwie szczególnie ważne polskie instytucje religijne.

Polska msza nadal istnieje w Wallington

Polskie dziedzictwo nie jest wyłącznie historią.

Transfiguration of Our Lord Polish National Catholic Church działa nadal przy 135 Hathaway Street.

Parafia podaje, że w niedziele odprawiana jest zarówno msza w języku angielskim, jak i msza w języku polskim.

To konkretny przykład, że język polski nadal funkcjonuje w lokalnych instytucjach Wallington.

Wallington jest dziś znacznie bardziej różnorodne

Współczesne Wallington nie jest już społecznością, w której Polacy stanowią 70 proc. mieszkańców.

Census pokazuje, że miasto stało się znacznie bardziej zróżnicowane.

Według danych 2020-2024 około 45,9 proc. mieszkańców jest urodzonych poza Stanami Zjednoczonymi.

Aż około 65 proc. osób w wieku 5 lat i więcej mówi w domu językiem innym niż angielski.

Te dane obejmują wszystkie grupy emigracyjne, a nie wyłącznie Polaków.

Pokazują jednak, że Wallington pozostaje wyjątkowo imigrancką i wielojęzyczną społecznością.

Dlaczego udział Polonii spada?

Dane ACS 2024 pokazują, że liczba mieszkańców deklarujących polskie pochodzenie jest niższa niż w 2010 roku.

Spadek szacowany jest na około 25 proc..

Nie oznacza to jednak, że jedna czwarta Polaków po prostu wyjechała.

Wpływają na to również:

• zmiana pokoleniowa,
• starzenie się wcześniejszych fal emigracji,
• małżeństwa mieszane,
• przeprowadzki na dalsze przedmieścia,
• mniejsza emigracja bezpośrednio z Polski,
• zmiany w sposobie deklarowania ancestry,
• margines błędu American Community Survey.

Wallington jest częścią większego polskiego pasa North Jersey

Wallington nie istnieje w izolacji.

W promieniu kilku mil znajdują się inne historyczne społeczności polskie.

• Clifton – około 7 760 osób polskiego pochodzenia,
• Garfield – około 4 293,
• Passaic – historyczne centrum polskiej emigracji,
• Fair Lawn – ponad 2,5 tys. osób polskiego pochodzenia,
• Lodi – kolejna społeczność Bergen County.

Cały region Passaic-Bergen można więc traktować jako jeden z najważniejszych historycznych pasów Polonii na Wschodnim Wybrzeżu.

Więcej: Polonia w New Jersey – gdzie mieszkają Polacy?

Bliskość Nowego Jorku również miała ogromne znaczenie

Wallington znajduje się w północnym New Jersey i jest częścią ogromnego regionu metropolitalnego Nowego Jorku.

Dzięki temu mieszkańcy mogli korzystać z rynku pracy całej metropolii, jednocześnie mieszkając w znacznie mniejszej, zwartej społeczności.

Polonia North Jersey pozostawała również w ciągłym kontakcie z Polakami mieszkającymi w New York City.

Czytaj: Polonia w Nowym Jorku

Najważniejsze daty polskiego Wallington

Czy nadal można usłyszeć polski w Wallington?

Tak.

Choć angielski jest oczywiście dominującym językiem życia publicznego, polski nadal funkcjonuje w rodzinach, kościołach, lokalnych biznesach i wydarzeniach społeczności.

Aktualnym przykładem jest Transfiguration of Our Lord PNCC, gdzie nadal odprawiana jest niedzielna msza w języku polskim.

Wallington pokazuje historię Polonii w miniaturze

Historia tego niewielkiego borough przypomina w pomniejszeniu historię całej amerykańskiej Polonii.

Najpierw przyjechali robotnicy.

Potem powstały:

• kościoły,
• sklepy,
• organizacje,
• firmy,
• kluby,
• lokalna reprezentacja polityczna.

Polacy zaczęli kupować domy, zakładać rodziny i stali się częścią klasy średniej.

Kolejne pokolenia coraz bardziej integrowały się ze społeczeństwem amerykańskim.

Procent Polonii spadł, ale polskie dziedzictwo pozostało częścią lokalnej tożsamości.

Najczęściej zadawane pytania o Wallington i Polonię